ئۇنىۋېرسال مۇلاھىزىلەر «مۇتەخەسسىسلەر» پاخاللىقى يېرۇسالىم مەسىلىسى ھەققىدە ئىزدىنىش خەنزۇچە - ئۇيغۇرچە پاراللېل تىل ماتېرىياللىرى ئامبىرى قۇرۇش ۋە ئۇنى ئىشلىتىش مەۋلانا جالالىددىن كىتكى ۋە ئايكۆلدىكى مەۋلانە مازىرى مەھمۇت قەشقىرى مازىرى ۋە ئۇنىڭ بىناكارلىق سەنئىتى ئاللاھقا ئىمان كەلتۈرۈش قۇم ئىسسىقلىقىنىڭ سۆڭەك مىقدارى ئۆزگىرىشگە بولغان تەسىرى ۋە ئىسسىقلىق ئۆتكۈزۈشنىڭ مىقدارلىق تەقلىدى فرانز كافكا ئەسەرلىرىنىڭ دۇنياۋى شان - شۆھرىتى ۋە كېيىنكى مودېرنىزىم بىز يەنە شېئىرسىراۋاتىمىز قەدىمكى ئۇيغۇرلارنىڭ شامانىزمدىن مانى دىنىغا ئۆتۈشنىڭ ئۆتكۈنچى باسقۇچى توغرىسىدا باھار چوقۇم كېلىدۇ

12 مۇقام تەتقىقاتىنىڭ دۆلەت ئىچى ۋە سىرتىدىكى تەسىرىگە دائىر بىرنەچچە مەسىلە خىتاي باسقۇنچىلىرىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قارشى ئېلىپ بېرىۋاتقان مۇستەملىكە سىياسىتىنىڭ روھىيىتى (پىسخولوگىيەسى) «قۇمۇل» دېگەن نامنىڭ كېلىپ چىقىشى توغرىسىدىكى ھەر خىل قاراشلار قاراقاش ناھىيىسىنىڭ ئازادلىقتىن بۇرۇنقى ۋە كېيىنكى مەمۇرىي رايون ئۆزگىرىشلىرى قەشقەرنىڭ ئەل ئىچى مۇراسىملىرى ۋە ھېيت - بايراملىرى قۇمۇل ۋاڭلىرىنىڭ چارۋىچىلىق جەھەتتە خەلققە سالغان جەبرى - زۇلۇملىرى ھەققىدە شىنجاڭداتۇرمىغا تاشلىنىش ۋە تۈرمىدىن بوشتىلىش جەريانىم چەتنىڭ سىڭىپ كىرىشىگە قارشى كۈرەش شىنجاڭدىكى «ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابى» ۋە قانۇن - تۈزۈم قۇرۇلۇشى «شىنجاڭ گېزىتى» نىڭ تەرەققىيات تارىخىدىن قىسقىچە ئەسلىمە «ئۇيغۇرلارغا خەنزۇچە 维吾尔 نامنى بېرىش» توغرىسىدا ئۆتكۈزۈلگەن يىغىن شېئىر تىلى توغرىسىدا

ئەقىللىقلەر ۋە دۆتلەر ﻧﻪﯞﺍﻳﻰ ﯞﻩ ﺋﺎﻧﺎ ﺗﯩﻞ ﻏﯘﺭﯗﺭﻯ 1-قېتىملىق ئافغانىستان ئۇرۇشى ۋە كېيىنكى 99 يىللىق دۇنياۋى تەرتىپنىڭ ۋەتىنىمىزگە كۆرسەتكەن تەسىرى ﺋﺎﻧﺎ ﺗﯩﻞ ﻛﯚﯞﺭﯛﻛﯩﺪﯨﻦ ﺋﺎﻣﯧﺮﯨﻜﺎ ﺋﺎﻟﯩﻲ ﻣﻪﻛﺘﻪﭖ ﻣﯘﺩﯨﺮﻟﯩﻘﯩﻐﯩﭽﻪ ئېتىقادىي مەزھەبلەر (2) قەدەرىيلەر «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ» ﺩﺍ ﻣﯘﺯﯨﻜﺎ ﺳﻪﻧﺌﯩﺘﻰ ئىراندىكى مىڭ يىللىق سەلتەنەتىمىزنىڭ ئاخىرلىشىشى جازانىنىڭ خەتىرى ۋە ئۇنى چەكلەشنىڭ ھېكمىتى ﭘﯘﻟﻨﯩﯔ ﮬﯩﺪﻯ «پسىخىك ساغلاملىق ھەققىدە ساۋات» نىڭ تۆتىنچى لېكسىيىسى_ زېھىن ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﭘﯘﺭﯨﻘﻰ ﻳﻮﻕ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﺋﻪﯓ ﻳﺎﺧﺸﻰ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﯩﺪﯗﺭ مىللىي مەپكۇرە توغرىسىدا

ئۇرخۇن ئابىدىلىرىنىڭ تارىخى قىممىتى ما جۇڭيىڭ، يولۋاسقا مەجبۇرىي ئەسكەر بولغان چاغلىرىم ﺗﻪﺳﻪﯞﯞﯗﭖ ﭘﻪﻟﺴﻪﭘﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﺳﺎﺳﯩﻲ ﻗﺎﺭﺍﺷﻠﯩﺮﻯ ئىلىمدارنىڭ قەرزى ۋە پەرزى 1934- يىلى قەشقەردە يۈز بەرگەن زور ۋەقەلەردىن ئەسلىمە ئۇيغۇرلارنىڭ مىللىي خاراكتېرى تىلنىڭ كۈلتۈر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخىدىكى ئۇيغۇر ساتقىنلار چەت ئەللەردىكى ئۇيغۇر تىلى تەتقىقاتىدىن قىسقىچە بايان نەۋايى لىرىكىلىرىدىكى «ئىشىق» ھەسرىتى ۋە ھايات تراگېدىيسى ئېڭى يىڭى ئەسىرنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدىكى دۆلەت ئىچى قەدىمكى بۇددا دىن تەتقىقاتىدىن ئەسلىمە ۋە كەلگۈسىگە نەزەر شىنجاڭدىكى تەكشۈرۈشلەر ۋە قەدىمكى تۈركچە ۋەسىقىلەرنىڭ بايقىلىشى

ئۇيغۇر بالىلار پىروزىسى ھەققىدە مۇھاكىمە تۇرپاندىكى كارىزچىلار ئۈستىدە تەتقىقات ئوغۇزنامە ئېپوسىنىڭ ئىستىلىستىكىسى ھەققىدە «تەۋارىخى مۇسىقىييۇن»نىڭ ئىستىلىستىكىسى ھەققىدە تەتقىقات مۇھەممەت باغراش ئىجادىيىتىدىكى ئەپسانىۋى ئاڭ ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىدىكى ئىسىملار توغرىسىدا ستاتىستىكىلىق تەتقىقات ئۇيغۇر خەلق مەشرەپ ئويۇنلىرى ھەققىدە تەتقىقات ماناس ئىپوسىدىكى ئاتقا ئائىت ئاتالغۇلار ھەققىدە ئىزدىنىش لۈكچۈن ئەلنەغمىچىلىرىنىڭ ھازىرقى ئەھۋالى ئۈستىدە تەتقىقات مەمتىمىن ھوشۇر ھېكايىلىرىنىڭ بايان سەنئىتى ھەققىدە ئىزدىنىش ئۇيغۇر تىلى ئىلى ئېغىزى ھەققىدە تەتقىقات ھازىرقى زامان ئۇيغۇر كىشى ئىسىملىرى توغرىسىدا تەتقىقات